شيوه اى جديد براى استخراج DNA در پرندگان شكارى

عبور از يك مانع سخت

لورا تانگلى
ترجمه: زينب همتى

به نظر مى رسد اين روزها بررسى ارزش هاى اخلاقى در پرندگان به موضوعى داغ و هيجان انگيز براى بررسى و مطالعه عميق تبديل شده باشد. به منظور بررسى ميزان پايبندى و وفادارى به همسر در شاه باز شرقى، پرندگان شكارى بزرگ و بومى آسياى ميانه، گروهى از دانشمندان نزديك به ۸ سال تمام و به طور مخفيانه پرهاى اين پرندگان كه در نزديكى آشيانه شان در شمال قزاقستان بر روى زمين ريخته شده بود را جمع آورى كردند. پس از استخراج DNA پرها و تجزيه و تحليل آنها مشخص شد كه طى اين دوره ۸ ساله حتى يك عقاب نيز از جفتش جدا نشده است. اين درجه از تك همسرى معمولاً در ميان پرندگان غير معمول است.
•••
زيست شناسان در ابتدا گمان مى كردند كه اغلب پرندگان، و نه همه آنها، تك همسر هستند. اما طى دهه گذشته اين فرضيه با توجه به مشاهدات به عمل آمده و آزمايش هاى صورت گرفته بر روى نر و ماده هايى كه با كمك يكديگر آشيانه ساخته و از جوجه هاى خود مراقبت مى كردند، واژگون شد. در واقع پس از گرفتن نمونه خون از اين پرندگان و بررسى نسبت پدرى در آنها مشخص شد كه بسيارى از اين پرندگان، تك همسر نبوده و معمولاً به جفت خود وفادار نيستند.
لازم به ذكر است كه در بيش از ۷۵ درصد از گونه پرندگان پژوهشگران كشف كرده اند كه جوجه ها داراى دو يا تعداد بيشترى پدر هستند.
از آنجا كه گرفتن نمونه خون از پرندگان شكارى بزرگ كار چندان ساده اى نيست بنابراين پرندگان بزرگى همچون عقاب ها مورد آزمايش خون قرار نگرفتند. زيست شناسان معتقدند كه پرندگان شكارى بزرگ برخلاف پرندگان آوازخوان كوچك ممكن است تك همسر باشند. چرا كه پرندگان شكارى بزرگ نسبت به پرندگان آواز خوان كوچك عمر طولانى ترى داشته و پرندگان نر نيز معمولاً انرژى قابل توجهى را صرف مراقبت از جوجه ها و جفت هاى خود مى كنند.
«اندرو دى وودى» استاديار ژنتيك دانشگاه پوردو معتقد است كه پرندگان شكارى پرندگانى وحشى و بزرگ بوده كه مجهز به چنگال و منقارهاى خميده نوك تيزى هستند. «اگر اين پرندگان با حقه و كلك به دام بيفتند، واكنشى كه نشان مى دهند بسيار شديد خواهد بود.» براى به دست آوردن نمونه DNA شاه بازهاى قزاقستان، «تاد كازنر» مدير اجرايى حفاظت و تحقيقات صحرايى پتزبورگ، نزديك به ۸ سال با كمك همكار خود «ايوگنى براگين» پرهاى اين پرندگان را در ايالت نورزوم قزاقستان جمع آورى كرد.
اين مطالعه كه توسط انجمن حفاظت از حيات وحش تامين اعتبار شد، بخشى از يك پروژه بزرگ براى بررسى و حمايت از ۴ گونه عقاب در خطر انقراض است كه در يك منطقه حفاظت شده زندگى مى كردند. در خارج از منطقه حفاظت شده جمعيت اين پرندگان شكارى در نتيجه پاك تراشى جنگل، شكار، مسموميت و ربوده شدن تخم هاى آنها توسط شكارچيان به شدت كاهش يافته است. در ادامه دكتر «كازنر» پرهاى جمع آورى شده را به پوردو، جايى كه «جيمى رودنيك» دانشجوى كارشناسى ارشد مشغول تحقيق و فعاليت در اين زمينه بود، فرستاد. رودنيك نوك پرها را قيچى كرده و در ادامه اقدام به استخراج DNA آنها كرد. وى مى گويد: «من پروفايل ژنتيكى جوجه ها را با نمونه هاى به دست آمده از پرندگان بالغ مقايسه كردم تا متوجه شوم كه آيا اين جوجه ها واقعاً فرزندان اين پرندگان هستند يا خير؟ در هر مورد مى ديدم كه پرندگان بالغ واقعاً والدين جوجه ها هستند.» نتايج تحقيقات او بسيار جالب توجه است چرا كه با آزمايش DNA توانست به جاى رد كردن فرضيه تك همسرى در اين پرندگان آن را به اثبات برساند: شاه بازهاى شرقى به جفت هاى خود وفادار بوده و تك همسرند.
براى زيست شناسان حفاظتى همچون دكتر كازنر اين تحقيق از اين جهت اهميت دارد كه براى به دست آوردن نمونه DNA پرندگان ديگر نيازى به استفاده از تكنيك هاى آزار رساننده به آنها نيست. به اعتقاد وى: «با كمك اين روش ما مى توانيم پرندگان را بدون اسير ساختن يا وارد كردن هرگونه استرسى به آنها مورد بررسى و مطالعه قرار دهيم. اين مسئله به ويژه در مورد بررسى و مطالعه گونه هايى كه در خطر انقراض قرار دارند از اهميت خاصى برخوردار است.»
«ديويد ويلكاو» پروفسور اكولوژى و زيست شناسى تكاملى پرينستون كه نزديك به ۲۰ سال از عمرش را صرف مطالعه و بررسى گونه هاى در خطر انقراض كرده است معتقد است كه اين شيوه بسيار منحصر به فرد بوده و مى توان آن را «عبور از مانع سخت» ناميد. وى در ادامه مى افزايد: «جمع آورى پرها روشى فوق العاده مهم براى به دست آوردن اطلاعات در زمينه هايى است كه با روش هاى معمول ديگر به سختى مى توان به آنها دست يافت.» صرف نظر از اطلاعاتى كه از طريق جمع آورى پرها و استخراج DNA آنها مى توان به دست آورد، نمونه هاى DNA به دست آمده به حفاظت از گونه هاى در خطر كمك شايانى مى كنند زيرا به دانشمندان اين اجازه را مى دهند تا نمونه هاى آنها را شناسايى كنند و تغييراتى كه در طول زمان در جمعيت آنها صورت مى گيرد مورد پايش قرار دهند. شناسايى عقاب هاى در خطر انقراض بسيار مشكل است زيرا اين پرندگان بسيار شبيه يكديگر هستند. به گفته رودنيك: «شما حتى نمى توانيد پرنده نر را از پرنده ماده تشخيص دهيد.»
جمع آورى نمونه پرها نه تنها راحت تر از گرفتن نمونه خون- هم براى پرنده و هم براى زيست شناس- است بلكه بسيار كار آمدتر نيز هست. دكتر «دى وودى» در اين زمينه مى گويد: «بالاخره روزى مى رسد كه شما مى توانيد به جاى به دام انداختن پرندگان و گرفتن نمونه خون از آنها با جمع آورى پرهايشان، به نمونه DNA بيشترى دسترسى پيدا كنيد.»
NewYorkTimes,Jul.2005

روزنامه شرق

توصيه اى مهم براى خريداران گوشى تلفن سيار

كورى دكتروف



من اينترنت را دوست دارم چون مرا قادر مى سازد كه هر آنچه را مى خواهم در آن بيابم. هيچ ISP يا مركز خدمات اينترنتى به من نمى گويد كه چه رايانه اى را مى توانم مورد استفاده قرار دهم يا چه نرم افزارى را بايد به مورد اجرا گذارم. اين را با شبكه هاى تلفنى مقايسه كنيد. تا سال ،۱۹۶۸ فناورى موسوم به «بل» بازار تلفن را در انحصار خويش داشت. حتى امروز، شركت هاى فعال در حوزه مكالمات تلفنى براى ارائه خدماتى همچون Caller ID پول مطالبه مى كنند. تصور كنيد كه مركز خدمات اينترنتى مورد نظرتان در ازاى صدور مجوز براى استفاده كامل از سرويس پست الكترونيكى از شما پول مطالبه كند. آنگاه چه اتفاقى خواهد افتاد؟
شركت هاى فعال در حوزه مكالمات تلفنى سيار (Mobile Telephone) خودبينى امروزى خود را از اسلاف خويش به ارث برده اند. اين شركت ها تلفن هايى را به شما مى فروشند كه قادرند اصوات موسيقايى مختلف را به عنوان صداى زنگ (Rington) در دسترس شما قرار دهند، اما به محض اينكه شما علاقه مند به استفاده از آهنگ هاى جديدتر يا كامل تر مى شويد مجبور خواهيد بود تا اين آهنگ را از فروشگاه هاى مربوطه خريدارى كنيد، حتى اگر شما ديسك فشرده آن را نيز در اختيار داشته باشيد. اين تلفن ها پرده هاى رنگى جذابى را براى بازى بهتر و روان تر در اختيارتان قرار مى دهند، اما وقتى شما مثلاً به بازى Tetris علاقه مند شديد بايد ۷ دلار براى در اختيار داشتن آن روى صفحه گوشى تان بپردازيد. تلفن هاى سيار همچنين داده هايى را در زمينه هاى مختلف به كاربران خويش ارائه مى دهند، اما همين كه شما خواستار دريافت اطلاعات بيشتر در رابطه با يك موضوع خاص شديد جست وجوگر وب موبايل تان به طور خودكار از ادامه جست وجو صرف نظر مى كند تا شما هزينه استفاده از داده هاى مورد نظرتان را تقبل نماييد. برخلاف رايانه هاى شخصى، در اينجا ظاهراً هيچ حق انتخابى وجود ندارد و هيچ سيستم رايگانى به ارائه خدمات مورد نظر به من نخواهد پرداخت.با اين حال، من آموخته ام كه تلفن ها را نيز همانند اينترنت دوست داشته باشم. به ويژه، تلفن هاى هوشمندى از قبيل Sony Ericsson P900، Nokia6620 و Treo650 اين امكان را در اختيار من قرار مى دهند كه نرم افزار انتخابى خود را به مورد اجرا گذارم. سازندگان اين قبيل تلفن ها با من يا شما همچون يك خريدار واقعى رفتار مى كنند و اين فرق مى كند با زمانى كه ما را به چشم يك انگل كه قصد استفاده رايگان از تمام داده هاى موجود را دارد بنگرند. اگر كارى وجود داشته باشد كه شما بخواهيد تلفن تان آن را انجام دهد، اين شانس وجود دارد كه قبلاً كسى غير از شما اقدام به انجام آن كرده باشد و شما بتوانيد آن را بدون پرداخت هزينه هاى مربوطه دانلود و نصب كنيد. وقتى شما بتوانيد اين كار را انجام دهيد، آنگاه مى توانيد ادعا كنيد كه تلفن واقعاً مال خودتان است.اين تا چه اندازه مهم است؟ اصوات موسيقايى درج شده به عنوان صداى زنگ در حال حاضر در يك بازار چندميليون دلارى عرضه مى شوند. اما تلفن هاى هوشمند كه طى يكى دو سال اخير به بازار عرضه شده اند قادرند همه mp3 هاى موجود را به عنوان صداى زنگ بر روى خود درج شده ببينند. امروزه دستگاه هاى متعددى براى اجراى فايل هاى موسيقى در دسترس همگان قرار گرفته است، اما وقتى من قادر به استماع اين قبيل فايل ها روى گوشى موبايل خود باشم ديگر چه نيازى به خريدارى ساير دستگاه ها خواهم داشت؟ جالب اينجا است كه من حتى مى توانم اصوات موسيقايى تازه اى را برحسب سليقه روى حافظه گوشى موبايل خود درج كنم.برخى تلفن هاى هوشمند امروزى از سيستم فعال سازى به نام Symbian استفاده مى كنند كه امكان نگارش يا انتشار نرم افزار را براى همه فراهم مى سازد. به طور كلى، تلفن هاى هوشمند با گذشت زمان بيشتر و بيشتر به رايانه هاى شخصى كه امروزه به صورت فراگير در منازل، ادارات و... مورد استفاده قرار مى گيرند شبيه مى شوند. گويى هر آنچه را كه مى خواهيد مى توانيد روى آنها نصب كنيد. به قول «آنتى واسارا» نايب رئيس بازاريابى و فروش فناورى در شركت عظيم مخابراتى Nokia «تلفن هاى هوشمند براى دهه آينده همان چيزى خواهند بود كه رايانه هاى شخصى براى دهه ۹۰ بودند.» با اين وصف، تلفن بار ديگر مى تواند جايگاه خود را در زندگى مردمان متمدن امروزى تثبيت كند. در پايان، چنانچه قصد داريد گوشى تازه اى را خريدارى كنيد حتماً به دنبال گزينه هايى باشيد كه امكان نصب انواع نرم افزار را براى شما فراهم مى سازند. با اين كار، هم خيال خود را از بابت تهيه يك گوشى كارآمد راحت خواهيد ساخت و هم به خارج شدن بازار از انحصار كمپانى هاى عظيم تلفن و در نتيجه بهبود اوضاع كمك خواهيد كرد.
Popular Science
روزنامه شرق

الهام گيرى از طبيعت در ساخت روبات ها

تحقق يك رويا

ايسنا: مجله معتبر «نيوزويك» در تازه ترين شماره خود در مقاله علمى ويژه خود با اشاره به لزوم الهام گيرى دانشمندان از فرآيندهاى موجود در طبيعت مى نويسد: «صدف هاى دريايى شايد بزرگترين و يا درخشان ترين مخلوقات دريا نباشند با اين حال آنها كارهايى را انجام مى دهند كه در نوع خود بهترين محسوب مى شود.»
براساس اين گزارش، اين موجودات دريايى چسب بسيار قوى اى از خود توليد مى كنند كه به آنها امكان مى دهد با شدت غير قابل باور خود را به صخره ها بچسانند. «هربرت وايت» از دانشگاه كاليفرنيا در سانتابارباراى آمريكا در اين خصوص مى گويد: «بايد از آنها الهام گرفت، من هيچ موجودى را نمى شناسم كه اين گونه به جايى بچسبد. در حقيقت طبيعت امكان تحقق كارهاى خارق العاده اى را فراهم مى كند كه مهندسان و دانشمندان تاكنون روياى آن را در سر مى پروراندند.» در حالى كه دانشمندان توجه عميق خود را به فرايندهاى سلولى و مولكولى طبيعت معطوف كرده اند، مهندسان و ساير دانشمندان فعاليت هاى خود را جهت يافتن اطلاعاتى آغاز كرده اند كه بتوانند با الهام گيرى از طبيعت به فرآيندهاى مورد نظر خود از اپتيك ها گرفته تا روباتيك ها دست يابند، به عنوان مثال روزى را كه بتوان با استفاده از چسب هاى توليد شده از صدف هاى دريايى استخوان هاى خرد شده انسان را ترميم كرد. نتايج چنين تحقيقاتى حوزه جديدى از علوم تحت عنوان «بيوشبيه سازى» را گشوده است. مقاله نويس نيوزويك در ادامه مى افزايد: «اگر چه الهام گيرى از ابتكارات طبيعت در بسيارى از موارد نياز به تطبيق كامل با اهداف انسانى دارد، با اين حال اين نگرش جديد علمى ظرفيت لازم و كافى را براى گشودن راهى براى تحقق بخشيدن به روياى بسيارى از دانشمندان دارد. روياى هايى از توليد آب آشاميدنى از آب درياها تا خودروهاى مقاوم بر برابر هوا.»
در اين خصوص «جنين بينوس» از پيشگامان بيوشبيه سازى معتقد است: «اگر در طرح هايتان با مشكلى مواجه مى شويد بى ترديد الهام گيرى از طبيعت آن را حل خواهد كرد.» در بخش ديگرى از اين مقاله علمى مى خوانيم: در حقيقت طبيعت سرچشمه اى گسترده از ايده هاى علمى و تحقيقاتى بوده است به عنوان مثال «سوسك هاى جواهرى» كه بر روى درختان تازه سوخته و تبديل به خاكستر شده تخم گذارى مى كنند، مى توانند آتش را از مايل ها دورتر تشخيص دهند و جالب آن است كه بدانيم وزارت دفاع آمريكا مطالعات وسيع خود را در خصوص اين سوسك ها براى يافتن طرح هاى جديد براى توليد ردياب هاى مادون قرمز نظامى آن هم با هزينه هاى پايين آغاز كرده است. از سوى ديگر مى توان به طرح هاى جديد شركت ولوو اشاره كرد. اين شركت بزرگ اخيراً بررسى ارگانيسم داخلى ملخ ها را آغاز كرده است، ملخ ها اين توانايى را دارند تا در دسته هاى چند هزارتايى و بدون كوچكترين برخوردى به يكديگر در هوا و يا روى زمين به مسير خود ادامه دهند. در حال حاضر اين شركت در حال بررسى اين قابليت ويژه و استفاده از آن در سيستم هاى امنيتى و هشداردهنده خودروهاى توليدى خود است، همچنين محققان دانشگاه پرينستون كه از حمايت هاى دانشمندان ناسا برخوردار هستند در حال بررسى قدرت قابل توجه و باور نكردنى حلزون هاى دريايى هستند تا ضمن بررسى پوشش سخت آنها به توليد پوشش هاى فشرده مقاوم در برابر گرما در آجرهاى گرمايى و حرارتى اقدام كنند. نكته جالب آن است كه آژانس پروژه هاى پيشرفته تحقيقاتى دفاعى آمريكا با استفاده از اصول اوليه اى كه مارمولك ها از آن جهت بالا و پايين رفتن از ديوارها و همچنين حركت بر روى سقف اتاق ها استفاده مى كنند بررسى هاى خود را بر روى ساخت روباتى كه قابليت حركت بر روى سطوح عمودى را داشته باشد متمركز كرده اند. به گفته «كلارآتم» از بيولوژيست هاى سرشناس در كالج «لويس كلارك» تصور اين كه يك مريخ نورد بدون هيچ محدوديتى بتواند بر روى انواع سطوح حركت كند بسيار جالب خواهد بود.

نگاهى به خطرات تفلون و بحث هاى پيرامون آن

پرونده سازى عليه ظروف تفلون

ترجمه: عبدالله مصطفائى



تفلون در اصل يك ماده پليمرى به نام پلى تترافلوئورواتيلن (PTFE) است كه در دهه ۱۹۳۰ در شركت دوپونت آمريكا كشف شد و با نام تجارى تفلون وارد بازار شد. اين ماده يك پوشش نچسب با مقاومت حرارتى بالا است و در زمره بهترين پوشش هاى نچسب به شمار مى رود كه با ورود به بازار، اميدهاى فراوانى را در اين عرصه ايجاد كرد ولى گويا با مطالبى كه در سال هاى اخير درباره آن گفته مى شود، بازار اين ماده حداقل در زمينه ظروف آشپزخانه با بحران مواجه شود. نبايد فراموش كرد كه تفلون نام تجارى محصول شركت دوپونت است و محصولات عرضه شده از سوى كمپانى هاى ديگر مشخصات و تركيبات خاص خود را دارند و در استفاده از محصولات همه شركت ها بايستى دقت به خرج داد. نكته مهم اين است كه از بازسازى ظروف تفلون بايد جداً اجتناب كرد چون نوع ماده مصرفى و نحوه كار واحدهاى بازسازى مورد تائيد وزارت بهداشت كشورمان نيز قرار ندارد. نكته آخر نيز آن است كه طبق تحقيقات انجام شده مشكل آفرينى لايه تفلون در ظروف غذا در دماهاى بالاتر از ۳۶۰ درجه سانتيگراد است ولى محققين معتقدند كه در هنگام پخت غذا، دما از ۲۵۰ درجه سانتيگراد فراتر نمى رود ولى با اين همه بايستى هنگام استفاده از اين ظروف توجه بيشترى مبذول داشت و حتى الامكان از آنها كمتر استفاده كرد چون ما امكان دسترسى به تركيبات تشكيل دهنده لايه هاى نچسب همه شركت هاى سازنده موجود در بازار را نداشته و قادر نيستيم تا همه آنها را مورد آزمايشات مختلف قرار دهيم.

ترس در مورد مواد شيميايى خطرناك باعث شده است كه شركت بزرگ چندمليتى دوپونت در سكوى متهمين قرار گيرد. شركت معظم شيميايى دوپونت از سوى ۱۴ نفر به دادگاه فرا خوانده شده است چون اين افراد معتقدند كه اين شركت در مورد خطرات احتمالى مواد شيميايى مرتبط با تفلون اطلاع رسانى مناسبى نكرده است. تركيبى كه بيشترين توجه حاضرين را به خود اختصاص داده است پرفلوئورواكتانوئيك اسيد (PFOA) است كه در پوشش ماهى تابه ها و ديگر ظروف نچسب با مارك هاى مشهور مورد استفاده قرار مى گيرد و البته در محصولاتى از قبيل فرش و پارچه نيز كاربرد دارد. ساليان طولانى است كه دانشمندان نگران سمى بودن احتمالى اين تركيب هستند چون اين ماده از پتانسيل توليد سرطان برخوردار است. در تاريخ ۲۷ ماه ژوئن سال ۲۰۰۵ سازمان حفاظت محيط زيست آمريكا (EPA) يك گزارش مقدماتى در مورد بررسى مشكلات بالقوه ناشى از PFOA منتشر كرد. در اين گزارش نتيجه گيرى شده است كه مطالعات انجام شده بر روى موش ها بيانگر آن است كه اين ماده شيميايى «احتمالاً» سرطان زا است و نگارندگان به سازمان پيشنهاد كرده اند كه آزمايشات بيشترى را در اين ارتباط انجام دهد. هر چند در حال حاضر نيز تركيب PFOA جزء تركيبات «سرطان زاى محتمل» است. مطالعات گوناگون انجام شده بيانگر وجود PFOA در خون انسان و حيوان هاى ساكن در نقاط مختلف جهان و حتى نقاط دوردست قطب شمال بوده است. با اين وجود در اين مطالعات مشخص شده است كه مقدار مورد نياز براى ايجاد سرطان در حيوانات بسيار بيشتر از مقدار موجود در خون انسان بوده است. البته در كار گرانى كه در معرض اين تركيب قرار دارند نيز ارتباط معنا دارى با سرطان پيدا نشده است. بر اين اساس شركت دوپونت در اظهار نامه خود در ششم جولاى ۲۰۰۵ گفته است كه «تا به امروز هيچ تاثيرى بر سلامتى كه ناشى از PFOA باشد حتى در كارگرانى كه بيشتر از عموم در معرض اين تركيب قرار دارند نيز گزارش نشده است». در اين ارتباط كليف وب سخنگوى شركت دوپونت نيز گفته است كه «مصرف كنندگان محصولات فروخته شده با نام تجارى تفلون در امان هستند چون ظروف ساخته شده با لايه هاى نچسب تفلون توليد شركت دوپونت حاوى PFOA نيستند.»
• مطالب بيشتر
بايد دانست كه هيچ كس در مورد نحوه انتشار PFOA مطمئن نيست و در مناطق برون شهرى محتمل ترين روش انتقال اتمسفرى است. در اين ارتباط تونى كراسنيك كه يك شيميست است و به سازمان حفاظت محيط زيست در تهيه گزارش مزبور كمك كرده، معتقد است كه «در اين وضعيت ما شواهدى نداريم كه PFOA موجود در خون انسان ها ناشى از محصولات تفلون است.» اسكات مابورى يك شيميست مسائل محيط زيست از دانشگاه تورنتو كانادا است. تحقيقات انجام شده توسط ايشان بيانگر آن است كه اگر محصولات تفلونى تا ۳۶۰ درجه سانتى گراد حرارت داده شوند، فقط مى توانند مقادير اندكى PFOA آزاد نمايند. البته تركيبات مرتبط مانند ترى فلوئورواستيك اسيد نيز آزاد مى شود. البته مابورى كشف كرده است كه يك راه غيرمستقيم براى توليد PFOA وجود دارد و در اين باره او معتقد است كه الكل ها پلى فلوئورينه مى توانند در محيط زيست به PFOA تبديل شوند. توليد اين الكل ها بسيار بيشتر از تركيب PFOA است و براى پوشش دهى الياف و كاغذ مورد استفاده قرار مى گيرند. در اين مورد مابورى گفته است كه چندين توليد كننده اصلى براى اين الكل ها وجود دارند كه شركت دوپونت نيز از آن جمله است. او اظهار داشته است كه ميزان بعضى از تركيبات پرفلوئورينه در محيط زيست حداقل ده برابر ميزان PFOA است و آنها مى توانند سمى باشند. البته اين مواد در گزارش تهيه شده براى سازمان حفاظت محيط زيست آمريكا نيز مورد قرار گرفته اند.
چون خانواده تركيبات پرفلوئورينه از راه هاى متفاوتى به وجود مى آيند، مابورى تلاش دارد تا با استفاده از ساختمان مولكولى تركيبات موجود در خون انسان، سرمنشا ء آنها را تعيين نمايد. او اظهار مى دارد كه «اين موضوع زمينه اى است كه نيازمند مقدارى تحقيقات بيشتر است.»
• برچسب هاى اعلان هشدار
در دادخواست تهيه شده عليه شركت دوپونت علاوه بر ۵ ميليارد دلار درخواست شده به خاطر صدمات وارد شده، نصب برچسب هاى اعلان هشدار و اختصاص بودجه اى براى پايش اثرات پزشكى مواد شيميايى مرتبط نيز ذكر شده است. وكلاى اين پرونده مى گويند كه تصميم دارند بر سر اين موضوع بحث كنند كه شركت دوپونت ساليان سال است كه از ارتباط سرطان با مواد شيميايى مرتبط با توليد تفلون و نيز مواد شيميايى آزاد شده هنگام گرم شدن زياد ظروف تفلون از طريق آزمايشات انجام شده بر روى موش ها آگاه بوده است.
نبايد فراموش كرد كه سال گذشته اين شركت نهايتاً توانست با ساكنين نزديك كارخانه در ويرجينياى غربى به يك توافق خارج از دادگاه دست يابد. اين ساكنين مدعى بودند كه اين شركت منابع آب محلى را به PFOA آلوده كرده است. هر چند شركت دوپونت نيز اين ادعا را قبول نداشت و مدعى است كه تركيب PFOA خطرى براى عامه جامعه ندارد. از اين رو بايد منتظر بقيه ماجرا بود چون در همين ماجرا نيز شركت دوپونت بيش از ۸۰ ميليون دلار به ساكنين پرداخت.
Nature, Jul. 25,2005
روزنامه شرق

كتاب هايى كه مسير تاريخ را تغيير دادند

روح ابن سينا

نخستين دانشگاه هاى اروپا به صورت مدرسه هاى پزشكى بودند كه آرام آرام گسترش يافتند. قديمى ترين آنها مدرسه پزشكى سالرنو (salerno) در ايتاليا بود كه با تاثير از مدرسه هاى اسلامى، به ويژه نظاميه ها ساخته شده بود. مدرسه هاى بعدى از جمله دانشگاه بولونيا، دانشگاه هاى پاريس، مونپليه و آكسفورد همگى پس از قرن دوازدهم ميلادى به وجود آمدند. براى پى بردن به ميزان تاثير پذيرى غربى ها از دانشگاه هاى اسلامى كافى است به كتاب هاى درسى آنها نظرى افكنيم.
۱- قانون: كتاب قانون بوعلى سينا را مى توان بزرگترين كتاب در تاريخ پزشكى دانست. اين كتاب قرن ها در مدرسه ها و دانشگاه هاى اروپا درس داده مى شد و افتخار پزشكان آن دوران اين بود كه به لقب يعنى «روح ابن سينا» مشهور شوند. تاثير ابن سينا و كتاب قانون او به اندازه اى شگرف بود كه پس از انتشار اين كتاب، اثرهاى پزشكان ديگر كه برخى مانند كتاب الملكى على بن عباس (از پزشكان و جراحان مسلمان در دربار الحاكم الثانى حاكم معروف اسپانيا در شهر قرطبه) بسيار برجسته نيز بودند، كم رنگ و رو شوند. اين كتاب بر شهرت جالينوس و پزشكى يونان قديم سايه افكند و بيش از هفتصد سال مرجع دانشجويان و استادان پزشكى اروپا بود. كتاب قانون تا سال ۱۵۰۰ ميلادى پانزده بار در اروپا چاپ شده است، حال آن كه كتاب جالينوس فقط دو بار به چاپ رسيده است. در صد سال بعد ۲۰ بار ديگر چاپ مى شود و تا نيمه دوم قرن هفدهم ميلادى، بارها به چاپ مى رسد. بنابراين كتاب قانون ابن سينا در طول تاريخ علمى انسان، بيش از هر كتاب ديگرى چاپ شده و درس داده شده است. به علاوه چاپ شرح هايى كه بر اين كتاب نوشته شده است، از شمار بيرون است.
۲- طب منصورى: رازى كتاب هاى متعددى در پزشكى و دانش هاى ديگر نوشته است. با وجود اين ترجمه كتاب طب منصورى او بيش از همه در غرب منتشر شده است و شهرت آن حتى بر كتاب الحاوى نيز سايه افكنده است. شرح كتاب طب منصورى نوشته پروفسور گراف فرارى نخستين كتاب پزشكى است كه در سال ۱۴۶۹ ميلادى با فن چاپ گوتنبرگى به چاپ رسيده است. جالب است بدانيد گراف فرارى در اين كتاب بيش از سه هزار بار از ابن سينا، هزار بار از زكرياى رازى و جالينوس و يكصد و چهل بار از بقراط نام برده است. حتى پدر علم آناتومى و در اصل پدر پزشكى نوين اروپا آندرياس وساليوس زبان عربى مى آموزد تا بخش نهم كتاب منصورى را به لاتين تصحيح كند و منتشر سازد.
۳- الحاوى: اين اثر بزرگ ۲۰ جلدى به فرمان شارل دانژو پادشاه فرانسوى ناپل و سيسيل به همت فرج بن سالم صقلاوى (سيسيلى) در ۲۵ جلد در سال هاى ۱۲۷۰ تا ۱۲۷۹ ميلادى به لاتين ترجمه شد. اين ترجمه كه امروز دانشگاه پاريس به داشتن يك دوره از آن مباهات مى كند، چند قرن كتاب درسى دانشگاه هاى اروپا بود. ترجمه كتاب ديگرى از رازى به نام «الجدرى و الحصبه» از سال ۱۴۹۸ تا سال ۱۸۶۶ فقط در انگلستان چهل بار به چاپ رسيد.
۴- الجبر و المقابله يكى از درخشان ترين چهره هاى در خانه دانش بغداد بود. او كتاب هايى در جغرافيا و نجوم نوشت كه سيصد سال بعد، آتل هارت انگليسى آنها را به لاتين ترجمه كرد. اما دو اثر او در رياضيات نام او را جاودانى كرد. يكى از آنها حل المسائل علمى براى زندگى عملى با عنوان الجبر و المقابله (Al-Jabr wa-al-Moghabalah) است. مترجمى كه اين كتاب را در قرون وسطى به لاتين ترجمه كرد، همان نام عربى را براى آن برگزيد و نخستين واژه عنوان اين كتاب يعنى «الجبر» براى هميشه در رياضيات با عنوان Algebra به جاى ماند. اين كتاب تا قرن ۱۶ ميلادى كتاب درسى استاندارد در دانشگاه هاى اروپا بود.
كتاب ديگر خوارزمى كتاب آموزش فن محاسبه است كه در آن روش هندى را آموزش داده است: نوشتن عددها، جمع و تفريق، نصف كردن، دو برابر كردن، ضرب و تقسيم و محاسبه هاى كسرى. اين كتاب در آغاز قرن ۱۲ ميلادى به لاتين ترجمه شد. ترجمه لاتين كتاب اين گونه آغاز مى شود:
Dixit algorithmi: laudes deo rectori nostril atque defonsori dicamus dignos
يعنى: چنين گفت الگوريتمى (خوارزمى) بگذار خدا را شكر گويم، سرورى كه پشتيبان ما است.
به اين ترتيب، واژه الگوريتم (Algorithm) به فرهنگ واژگان غرب وارد شد و نام خوارزمى را به عنوان پدربزرگ رايانه جاودانه ساخت.
۵- المناظر: كتاب المناظر حسن ابن هيثم مشهور به الهازن كه در هفت بخش نوشته شده است در سال ۱۲۷۰ توسط ويتلو (Witelo) ترجمه و در سال ۱۵۷۲ با عنوان Oticae thesaurus Alhazeni libri VII., cum ejusdem libro de crepusculis et nubium ascensionibus منتشر شد. اين كتاب از نخستين كتاب هايى است كه در آن از آزمايش هايى به روش علمى نوشته شده است. تاثيرپذيرى راجر بيكن جان پيچام ويتلو و كپلر از اين اثر و كارهاى ديگر ابن هيثم روشن است.
ابن هيثم در اين كتاب شرح داده كه چگونه به روش تجربى ثابت كرده است، برخلاف تصور پيشينيان ما يك چيز را با اين دليل مى بينيم كه از هر نقطه آن شعاعى باز مى تابد و به چشم ما مى رسد. مفهوم مخروط هاى شعاعى كه از چيزى به چشم وارد مى شوند، مبناى پرسپكتيو قرار گرفت و در قرن پانزدهم در ونيز و فلورانس به هنر راه يافت. نسخه خطى ترجمه كتاب المناظر در كتابخانه واتيكان در روم كه لورنزو گيبرتى تفسيرى بر آن نوشته است، نگهدارى مى شود. گيبرتى همان كسى است كه پرسپكتيوهاى مفرغى معروف درهاى تعميدگاه فلورانس را ساخته است. (براى آشنايى بيشتر با انديشه ها و فعاليت هاى ابن هيثم مراجعه كنيد به حكيم ابن هيثم در بخش سال جهانى فيزيك).