كه چرا آب باعث استحكام اين قلعه ها و خانه هاى شنى مى شود؟

هر كسى كه خانه شنى ساخته باشد مى داند كه اگر بخواهد خانه اى مقاوم تر و مستحكم تر بسازد، بهتر است كه كمى آب را با شن هاى خشك مخلوط كند. اما تاكنون دانشمندان نمى دانستند كه چرا آب باعث استحكام اين قلعه ها و خانه هاى شنى مى شود.
با پژوهش هايى كه به تازگى انجام شده است، معلوم شد كه آب با تشكيل «پل هاى مايع» در نقاط تماس دانه هاى شن آنها را به يكديگر متصل مى كنند. نيروهاى كششى اين پل ها نيروهاى جاذبه اى را بين دانه هاى شن به وجود مى آورد كه چنين نيرويى در دانه هاى خشك شن وجود ندارد.سارا نوواك از موسسه فناورى ماساچوست و همكارانش در دانشگاه كلارك به تحقيق در اين مورد پرداختند و براى اين كار شن ها را درون يك استوانه توخالى در حال چرخش ريختند.
هنگامى كه استوانه شروع به چرخش كرد، دانه هاى شن به شكل كپه در مى آمدند تا آنكه شيب اين كپه به بيشترين مقدار خود برسد.در اين حالت محققان بيشترين شيب را كه درست پيش از لحظه فروپاشى اين كپه به وجود مى آمد اندازه گيرى كردند.معلوم شد كه افزودن حتى مقدار كم آب باعث مى شود كه قابليت دانه هاى شن براى چسبيدن به يكديگر به شدت افزايش يابد و به همين دليل توده شن پيش از فروپاشى زاويه بزرگترى را به وجود آورد و هنگام تخريب هم شدت خراب شدن از حالتى كه شن ها خشك بودند كمتر باشد.بعضى از اين پل ها حتى بعد از تخريب خانه شنى باقى مى مانند. اگر شما هم در ساحل دريا قلعه شنى ساخته باشيد مى دانيد كه خانه هاى شنى مرطوب به صورت قطعه هاى مجزا از هم خراب مى شود اما در خانه هاى شنى ساخته شده از شن خشك، دانه هاى شن روى هم مى غلتند و فرو مى ريزند. جزييات نتايج حاصل از اين تحقيق در شماره اكتبر نشريه فيزيك نيچر به چاپ رسيده است.به اين دليل شن توجه فيزيكدانان را به خود جلب كرده است كه شن يا هر مجموعه ماكروسكوپى از دانه هاى صلب ريز هم خواص مايعات و هم خواص جامدات را دارند.
پيتر شيفر از دانشگاه ايالتى پنسيلوانيا در يك مقاله مشتركى كه در نشريه نيچر به چاپ رسانده مى گويد: «براى مثال شن خشك موجود در يك سطل را مى توان به شكل مايع به آرامى فرو ريخت با اين همه مى تواند وزن سنگى را كه روى آن قرار مى دهيم تحمل كند حتى اگر سنگ چگالتر از شن باشد.»
درك كنش بين دانه هاى خشك و آب فقط براى ساختن خانه هاى شنى، بلكه در گستره وسيعى از صنايع از مهندسى معدن تا صنايع داروسازى كاربرد دارد.اما براى آنهايى كه مى خواهند خانه اى شنى بسازند بهترين حالت آن است كه يك سطل آب را با هشت سطل شن مخلوط كنند.
WWW. Msnbc.msn.com
شرق آنلاين

عكس هايى كه رنگ علم مى گيرند

جلوه هاى دانش



بى بى سى: عكسى كه از نزديك از يك دانه فلفل و بلور نمك دريا برداشته شده بود جايزه مسابقه عكاسى «جلوه هاى دانش» امسال را برد.«ديويد مك كارتى» از دانشكده داروسازى دانشگاه لندن كه عكس برنده جايزه را با استفاده از ميكروسكوپ الكترونى بسيار دقيق (اس اى ام) گرفته است، مى گويد كه تهيه اين عكس ها يك كار تفريح آميز براى او بوده است.در اين مسابقه كه با كمك مالى موسسه نووارتيس و روزنامه بريتانيايى ديلى تلگراف برگزار شده است از تركيب هاى متفاوتى از تصاوير، از تكنيكى گرفته تا تجسمى استفاده شده است. «ديويد مك كارتى» مى گويد كه او معمولاً از دستگاه گرانقيمت و حساس خود براى ماموريت هاى مهمتر استفاده مى كند. اما بعضى وقت ها بدش هم نمى آمد كه با استفاده از اين دستگاه براى دوستانش كارت كريسمس درست كند.
«آدام هارت ديويس» مجرى برنامه تلويزيونى دانش مى گويد هيات داوران در تصميم انتخاب عكس نمك و فلفل به عنوان برنده جايزه تقريباً متفق القول بودند. آقاى ديويس مى گويد آدم آرزو مى كرد كه اى كاش خودش اين عكس را گرفته بود ولى البته هر كسى نمى تواند چنين عكس بگيرد چون بايد ميكروسكوپ الكترونى با دقت بسيار زياد داشته باشد. اما همين كه شخص يك چنين احساسى مى كند، نشان مى دهد كه اين عكس بسيار عالى است.در سال هاى اخير عكس هايى كه با ميكروسكوپ هاى الكترونى گرفته مى شوند بسيارى از جوايز جلوه هاى دانش را به خود اختصاص داده اند. ميكروسكوپ الكترونى نوعى ميكروسكوپ است كه براى بزرگنمايى اشياى بى نهايت كوچك به جاى نور از الكترون استفاده مى كند.جزئيات اين عكس ها شگفت آور است ولى چيزى كه ممكن است عده زيادى ندانند اين است كه اين عكس ها در اصل سفيد و سياه هستند و رنگ هاى مختلف بعداً به آن اضافه شده است.در عكس برنده جايزه يكى از همكاران «ديويد مك كارتى» در دانشگاه لندن رنگ نارنجى را به عنوان اشاره به خورشيد به دانه فلفل اضافه كرده است چرا كه هم فلفل و هم خورشيد احساس داغى به آدم مى دهند. بلور نمك را به دليل اينكه منشاء آن دريا است رنگ آبى زده اند.
• دست هاى بى جان
اما اشتباه است اگر فكر كنيم كه جلوه هاى دانش تماماً درباره عكسبردارى با نماى درشت است. سوژه برنده در رده عكسبردارى از اشخاص، اثرى به نام دست هاى مصنوعى از «اماندا ربچى» يك عكاس پزشكى در دانشگاهى در كمبريج است.دامنه كار او بسيار وسيع است. مثلاً ممكن است از او بخواهند كه از مجروحين عكس بگيرد يا اينكه براى تبليغ درباره بيمارستان عكس هايى تهيه كند. «اماندا ربچى» مى گويد: «اين براى من بيشتر يك پروژه شخصى بود. من اغلب از كنار آزمايشگاه هاى پزشكى رد مى شوم و اعضاى مصنوعى بدن را مى بينم. خيلى كنجكاو بودم كه به داخل آزمايشگاه ها بروم و از نزديك اين دست و پاهاى مصنوعى را ببينم. معمولاً استادان دانشگاه تعداد زيادى از اين دست و پاهاى مصنوعى را يك جا حمل نمى كنند. فكر كردم سوژه خنده دارى خواهد بود اگر يك استاد انبوهى از آنها را بغل كرده باشد.»
•شريك جرم


بى تناسب نمى بود اگر عكس «جيم گرينفيلد» از ميگويى كه روى دندان هاى يك ماهى جولان مى دهد در بخش عكاسى حيات وحش برنده مى شد.اما عكس او در بخش عكس هاى ماجراجويانه برنده شده است. «جيم گرينفيلد» عاشق غواصى و محيط زيست دريايى است. او عكس خود را در عمق ده مترى آب هاى ساحلى جزيره كيوراسا در درياى كارائيب گرفته است.جيم گفت «تعدادى شقايق بزرگ دريايى هست كه ماهى ها آن را ايستگاه نظافت تلقى مى كنند. اين شقايق ها زيستگاه ميگوهاى نظافتچى ريز است. در ساعات مشخصى از روز، ماهى ظاهر مى شود و با دهان باز كنار شقايق ها منتظر مى ماند. بعد ميگو قدم زنان مى آيد و توى دهان ماهى مى رود.» اين معامله اى است كه هر دو طرف آن برنده هستند: ماهى از انگل هاى لاى دندان ها خلاص مى شود و ميگو هم غذاى مفصلى نوش جان مى كند.
• سلول موذى


در رقابت هاى امسال عكسى هست كه گويى باعث جلب نظر همه بينندگان مى شود و البته اين عكس هم با ميكروسكوپ الكترونى گرفته شده است. «ان وستون» از خدمه علمى مركز تحقيقات سرطان بريتانيا است. او عكس خارق العاده اى از يك سلول سرطانى كه روى يك قطعه فيلتر كاغذى آغشته به ژل مى خزد تهيه كرده است.عكس، سلول را درحالى كه تلاش دارد به داخل يكى از منفذهاى فيلتر بخزد نشان مى دهد. وستون در اين رابطه به بى بى سى گفت: «اين سلول ها انگار هميشه مى خواهند رو به پايين حركت كنند. راحت ترين راه را پيدا مى كنند و از سوراخ پايين مى خزند.» اين عكس برنده بخش عكس هاى پزشكى و حيات شد.كليه عكس هاى جلوه هاى دانش در دو نمايشگاه كه به مرور زمان به گوشه و كنار بريتانيا سر مى زنند به نمايش درخواهد آمد.

نگاهى به خورشيدگرفتگى جزيى 11 مهر

در سايه خورشيد

شراگيم امينى

فردا مردم سرتاسر ايران مى توانند با ساده ترين ابزار رصدى شاهد آخرين كسوف قابل مشاهده در كشورمان تا چندين سال آينده باشند. منجمان آماتور در سرتاسر كشورمان ابزار رصدى مخصوص رصد خورشيد خود را آماده كرده اند تا به پيشواز خورشيد گرفتگى جزيى ۱۱ مهر بروند. ظهر فردا (دوشنبه) خورشيد روى خط واصل ماه و زمين قرار مى گيرد و حداكثر تا ۳۵ درصد از سطح خورشيد توسط ماه از ديد ساكنان كشورمان پوشيده مى شود. اين خورشيدگرفتگى كه در ايران به صورت جزيى و در كشورهاى جنوب غربى اروپا و بخشى از آفريقا به صورت حلقوى ديده خواهد شد دومين خورشيدگرفتگى سال ۲۰۰۵ ميلادى است. مسير خورشيدگرفتگى ۱۱ مهر(۳ اكتبر) در نوارى از جنوب غربى اروپا شامل كشورهاى پرتغال و اسپانيا و در قاره آفريقا در ليبى، سودان، كنيا و چند كشور ديگر آفريقايى گذر خواهد كرد. در اين نوار، كسوف به صورت حلقوى ديده خواهد شد و در مناطق دو سوى نوار مسير كه شامل غرب آسيا، خاورميانه، شبه جزيره هند و كشورهاى آفريقايى است كسوف به صورت جزيى ديده خواهد شد.
كسوف به گرفت خورشيد گفته مى شود. گرفت كامل خورشيد در هنگامى رخ مى دهد كه ماه (ماه نو) از يك نقطه تقاطع مدار خود عبور كند. در اين زمان اگر اندازه ظاهرى ماه بزرگ تر از اندازه ظاهرى خورشيد باشد هنگام عبورش از مقابل خورشيد، روى خورشيد كاملاً پوشانده مى شود و كسوف كامل رخ مى دهد. اما اگر اندازه ظاهرى ماه مقدارى كوچك تر از خورشيد باشد پهنه باريكى از خورشيد در حول ماه حلقه مى زند. در اين هنگام گرفت حلقوى خورشيد اتفاق مى افتد. در هنگامى كه خورشيد كاملاً روى خط واصل ماه و زمين قرار دارد تنها قسمتى از خورشيد پوشيده مى شود. بيننده زمينى در آن زمان شاهد يك كسوف جزيى خواهد بود. در كسوف جزيى قسمتى از خورشيد همچون يك طالبى كه قسمتى از آن گاز بزرگى زده شده است ديده مى شود. آسمان منطقه اى كه در آن كسوف جزيى رخ مى دهد همچون كسوف كامل، تاريك نخواهد شد و تنها مقدار كمى از ميزان تابش نور خورشيد كاسته خواهد شد و تنها با عينك هاى مخصوص خورشيدگرفتگى و يا تلسكوپ هاى داراى فيلتر مايلار(مخصوص رصد خورشيد) مى توان شاهد آن بود.
حداكثر درصد كسوف جزيى ۱۱ مهر در ايران ۳۵ درصد است. هرچه به سمت غرب ايران برويم كسوف با درصد گرفت بيشترى و در مدت زمان طولانى ترى ديده خواهد شد. بهترين موقعيت براى مشاهده اين گرفت براى ساكنان غرب كشور و به طور اخص ساكنان جنوب غرب كشور است. ساكنان استان هاى خوزستان، بوشهر، كهكيلويه و بويراحمد و غرب استان فارس گرفت را با بيش از ۳۰ درصد خواهند ديد. به طور متوسط، گرفت در ايران ۲ ساعت طول مى كشد و اوج آن ساعت ۲ بعد از ظهر است. به علت فواصل زمانى اى كه بين تمامى نقاط زمين وجود دارد زمان گرفت جزيى در مناطق مختلف كشورمان نيز متفاوت از هم خواهد بود. زمان آغاز كسوف جزيى ۱۱ مهر به وقت مركز ايران ساعت سيزده و پنج دقيقه و پايان آن پانزده و هشت دقيقه بعد از ظهر است. در تهران ساعت ۲۵/۱۲ دقيقه ظهر كسوف جزيى آغاز مى شود و دقايقى پيش از ساعت ۱۴ گرفت جزيى به اوج خود مى رسد و در ساعت ۲۹/۱۴ دقيقه پايان مى يابد. درصد گرفت در استان تهران بين ۲۰ درصد تا ۲۵ درصد است. در غربى ترين شهرهاى كشورمان كسوف جزيى حداقل در ساعت ۱۲ ظهر آغاز و در شرقى ترين شهرهاى كشورمان در ساعت ۱۶ بعد از ظهر پايان مى يابد.
در جدول ذيل ساعت شروع و پايان كسوف جزيى در برخى از شهرهاى كشور آمده است.
• خط مسير كسوف
كسوف حلقوى سوم اكتبر(۱۱ مهر) دومين و آخرين كسوف سال ۲۰۰۵ ميلادى است كه در نيم كره شرقى زمين قابل مشاهده است. اين كسوف در ساعت ۴۱/۸ به وقت UT (زمان جهانى) از شمال درياى آتلانتيك شروع مى شود. در ساعت ۵۱/۸ UT كسوف به سواحل اسپانيا و پرتغال مى رسد. در اين هنگام كسوف در محورى به عرض ۱۹۵ كيلومتر در زمين ديده مى شود. در ساعت ۵۶/۸ UT كسوف به مادريد مى رسد. در مادريد كسوف حلقوى با ۹۰ درصد گرفت خورشيد به مدت چهار دقيقه و يازده ثانيه ديده مى شود. كمى دورتر در شهر والنسيا زمان كسوف حلقوى با زمانى كمتر به مدت ۳۸/۳ ثانيه توسط ساكنان آن مناطق ديده مى شود.
پس از مشاهده كسوف در غرب درياى مديترانه، در ساعت ۰۵/۹ UT ساكنان شهر ساحلى الجزيره پايتخت كشور الجزاير اولين مردمان قاره آفريقا هستند كه به مدت سه دقيقه و پنجاه و يك ثانيه شاهد كسوف حلقوى خواهند بود و سپس ساكنان مناطق مركزى و جنوبى تونس و مركزى ليبى شاهد كسوف حلقوى خواهند بود. شمال چاد و مركز سودان مناطق بعدى هستند كه در محور كسوف قرار دارند. اما در سودان كسوف حلقوى در بيشترين زمان نسبت به ديگر مناطق (۴ دقيقه و ۳۱ ثانيه) ديده خواهد شد. زمان شروع كسوف در مركز سودان ساعت ۳۱/۱۰ صبح خواهد بود. پس از سودان كسوف حلقوى به صحراى اتيوپى، شمال كنيا، شمال سومالى و در نهايت به اقيانوس هند خواهد رسيد و در ساعت ۲۲/۱۲ UT پايان خواهد يافت. مدت زمان كسوف از شمال درياى آتلانتيك تا اقيانوس هند در مجموع بيش از ۳ ساعت و چهل دقيقه است كه مسيرى در حدود ۱۴۱۰۰ كيلومتر را مى پيمايد. در ايران و كليه كشورهايى كه در حومه دو طرف خط مسير كسوف قرار دارند گرفت حلقوى به صورت جزيى و با درصدهاى مختلف ديده مى شود. هر چند تنها ۳۵ درصد از خورشيد در آسمان ايران گرفته خواهد شد اما دوستداران زيبايى هاى آسمان هرگز چنين فرصتى را از دست نمى دهند و در انتظار اين پديده زيبا هستند. لازم به ذكر است كه منجمانى از كشورمان براى رصد كسوف حلقوى عازم چند كشور در خط نوار كسوف شده اند تا بتوانند كسوف را با حداكثر درصد گرفت مشاهده كنند.
• مرد كسوف
فرد اسپناك اخترشناس مركز فضايى گادِرد ناسا (سازمان فضايى ايالات متحده) بيش از سه دهه است كه به رصد خورشيدگرفتگى هايى مى پردازد كه در مناطق مختلفى از زمين رخ مى دهد. اسپناك كه معروف به «مردكسوف»(MrEclipse) است از سال ۱۹۷۰ تاكنون ۱۹ كسوف كلى خورشيد را مشاهده كرده است. او بولتن هايى را كه حاوى اطلاعات فراوانى درباره خورشيدگرفتگى در مناطق مختلف است براى ناسا تهيه مى كند. اسپناك كه براى مشاهده كسوف به بهترين نقطه براى رصد كسوف سفر مى كند، اين بار نيز به همراه تعدادى از منجمان و دوستداران كسوف به مادريد پايتخت اسپانيا مى رود تا گرفت حلقوى خورشيد را در سوم اكتبر(۱۱مهر) مشاهده كند. درباره «مرد كسوف» و فعاليت هايى كه در طول بيش از ۳۰ سال در زمينه خورشيد گرفتگى انجام داده است در آينده به صورت يك مقاله مجزا برايتان خواهيم گفت. اما ممكن است اين سئوال برايتان پيش آمده باشد كه چرا اين كارشناس بزرگ خورشيدگرفتگى در بين كشورهايى كه در محور كسوف حلقوى قرار دارد مادريد را براى رصد كسوف انتخاب كرده است. مادريد پايتخت كشور اسپانيا به همراه چندين كشور ديگر در نوار مسير كسوف قرار دارد. آن چه كه اين منطقه را از ديگر نقاط مسير كسوف مجزا مى كند امنيت و راحتى سفر به اين كشور اروپايى است. كشور سودان كه از بهترين مناطق براى مشاهده كسوف حلقوى ۱۱ مهر است و حتى مدت زمان كسوف در آن جا ۲۰ ثانيه بيشتر از مادريد است به علت شرايط بحرانى و جنگ زده اى كه دارد از لحاظ مسائل امنيتى، متاسفانه به هيچ وجه منطقه مناسبى براى رصدگران كسوف نيست. كشور ليبى از ديگر كشورهايى است كه در مسير كسوف حلقوى قرار دارد و به دليل شرايط سياسى ميزبان رصدگران كمترى نسبت به كشورهايى همچون پرتغال و اسپانيا خواهد بود. كشورهايى همچون كنيا، چاد، سومالى و تونس نيز هر كدام به ترتيب داراى مشكلاتى از لحاظ دورى، نبود امنيت و همچنين مدت زمان كمتر گرفت خورشيد هستند.
• توصيه هايى براى رصد خورشيد
خورشيد را نبايستى هيچ گاه به طور مستقيم نگاه كرد زيرا اشعه خورشيد در صورت رسيدن به درون چشمانتان به آن آسيب رسانده و حتى باعث نابينايى آن خواهد شد. رصد ايمن خورشيد (و خورشيدگرفتگى) به چند روش ممكن است. تلسكوپ خود را به صافى مخصوص خورشيدى (كه در دهانه تلسكوپ نصب مى شود) مجهز كنيد تا بتوانيد بدون نگرانى از آسيب رساندن اشعه خورشيد به چشمانتان، خورشيد را از چشمى تلسكوپتان نگاه كنيد. روش ديگر مشاهده، انداختن تصوير خورشيد بر كاغذ، مقوا و يا پرده سفيد رنگى در مقابل چشمى تلسكوپ است. با اين روش نه تنها خودتان بلكه افراد ديگر نيز مى توانند به همراه شما خورشيد و لحظات كسوف جزيى را به طور كامل مشاهده كنند. براى انجام صحيح اين كار لازم است كاغذ يا پرده سفيد را در سايه نصب كنيد تا خورشيد در آن مشخص شود. روش ديگر استفاده از چشمى هاى الكترونيكى، دستگاه ويدئو پروژكتور يا دوربين CCD و يك مانيتور بزرگ است. در اين حالت تصوير تلسكوپ از طريق ابزار الكترونيكى نصب شده به نمايش دهنده منتقل مى شود كه اگر يك دستگاه ويدئو پروژكتور هم داشته باشيد، مى توانيد تصوير بزرگى از سطح خورشيد را روى پرده بيندازيد. اما راحت ترين و ساده ترين راه رصد شخصى خورشيد، استفاده از عينك هاى مخصوص رصد خورشيد است كه با آن مى توانيد خورشيد گرفتگى را مشاهده كنيد. دقت داشته باشيد كه عينك رصدى شما استانداردهاى لازم را داشته باشد و تنها خورشيد را بتوانيد ببينيد و هيچ نور ديگرى از عينك خورشيدى شما وارد نشود. در طول مدت كسوف و يا هر زمان ديگرى كه با اين روش هاى ذكر شده به رصد خورشيد مى پردازيد مراقب باشيد كسى سهواً از چشمى تلسكوپى كه در دهانه آن صافى مخصوص خورشيد نيست به خورشيد نگاه نكند.
• خورشيد گرفتگى جزيى بعدى
آخرين گرفت كامل خورشيد در ايران در مرداد ۱۳۷۸ رخ داد. در اواخر اسفند سال ۱۴۱۲ كسوف كامل بعدى در ايران رخ خواهد داد. در طول اين ۳۴ سال كه كسوف كامل ديگرى در كشورمان ديده نخواهد شد تنها چند گرفت جزيى رخ خواهد داد. پس كسوف جزيى فردا فرصت بسيار مناسبى براى مشاهده يكى از جذاب ترين پديده هاى طبيعى آسمان خواهد بود. اما در نهم فروردين سال ۱۳۸۵ كسوف كلى رخ خواهد داد. البته اين كسوف در ايران به صورت جزيى ديده مى شود اما در مناطق شمال غربى كشورمان درصد گرفت خورشيد حتى به ۹۰ درصد خواهد رسيد. در همسايه غربى ما تركيه اين كسوف به صورت كلى قابل مشاهده است. اين زمان فرصت بسيار مناسبى خواهد بود تا دوستداران آسمان شب كشورمان بتوانند با سفر به مناطق جنوب غربى اين كشور همسايه، شاهد تاريكى آسمان روز به مدت ۵/۳ دقيقه باشند.
• به پيشواز خسوف ۲۵ مهر
دو هفته پس از كسوف جزيى ۱۱ مهر دوست داران آسمان شب شاهد پديده جذاب نجومى ديگرى خواهند بود. دوشنبه ۲۵ مهر (۱۲ رمضان) ماه گرفتگى نيم سايه اى در مناطق شرقى كشور مان ديده خواهد شد. ساكنان مناطق مرزى و حومه آن در شرق كشور مى توانند اين خسوف نيم سايه اى را كه تا حداكثر ۵۰ درصد از ماه را در سايه فرومى برد در غروب روز ۲۵ مهرماه مشاهده نمايند. در اين باره مقاله اى را برايتان آماده كرده ايم كه در روزهاى پيش از خسوف تقديمتان خواهيم كرد.
كسوف جزيى فردا را با ابزار مناسب رصد خورشيد مشاهده كنيد تا با سلامت كامل بتوانيد در سال هاى آينده نيز شاهد چنين پديده زيبايى باشيد.
www.MrEclipse.com
www.sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse
روزنامه شرق

اشتراك جفت در خفاش مادر و دختر

خاله يا خواهر ناتنى

لورى واليگرا
ترجمه: زينب همتى

اين تصور كه مادر و دختر، و احتمالاً حتى مادربزرگ، به دنبال يك جفت يكسان باشند براى تعداد زيادى از ما انسان ها منزجر كننده است. اما براى خفاش نعل اسبى بزرگ ماده، شريك بودن در يك جفت توليد مثل كننده قوى تضمين كننده تولد نوزادان سالم و تقويت كننده گروه اجتماعى است. غالب خفاش هاى نعل اسبى بزرگ ماده (Rhinolophus ferrumequinum) در طول زندگى خود به دفعات جفت گيرى كرده و اين عمل را نيز با يك نر ويژه انجام داده اند. اين بدان معناست نوزادانى كه در فصول مختلف توليد مثلى متولد مى شوند بسيار شبيه يكديگر خواهند بود. علاوه بر اين پژوهشگران معتقدند كه نوزادان دختر مادرشان را تا مكان هاى جفت گيرى تعقيب كرده و سعى مى كنند با همان خفاش نرى جفت گيرى كنند كه مادرشان با او جفت گيرى مى كند. «استفان روسيتر» جانورشناس گروه زيست شناسى دانشگاه كوئين مرى لندن معتقد است مشترك بودن جفت هاى جنسى موجب استحكام پيوندهاى اجتماعى شده و از طرفى سطوح همكارى را در يك كلنى خفاش افزايش مى دهد. به گفته «روسيتر»: «اين ماده ها هستند كه جفت هاى خود را انتخاب مى كنند. اما ما هنوز نمى دانيم آنها اين كار را چگونه صورت مى دهند، چگونه اين اطلاعات را به نوزادان دختر خود منتقل مى كنند، يا چگونه از درون گشن گيرى اجتناب مى كنند؟» اشتراك جفت در ميان خفاش ها مى تواند موجب ايجاد تعدادى روابط گيج كننده شود. در مواردى آزمايش هاى ژنتيكى نشان داده اند كه يك خفاش ماده و خاله ناتنى اش، خواهرانى ناتنى هستند كه از طرف پدر يكى مى باشند.
• كاخ خفاش ها
خفاش هاى نعل اسبى بزرگ به دليل شبيه بودن بينى خود به نعل اسب به اين اسم معروف شده اند. در اين خفاش ها بينى به شكل چينى پوستى است كه برگه بينى ناميده مى شود. اين برگه ها به خفاش ها در رديابى صدا كمك شايانى مى كنند. طول اين خفاش ها ۷ سانتى متر، وزنشان حدود ۳۴ گرم و فاصله ميان دو نوك بال در آنها تا ۴۰ سانتى متر مى رسد. به گفته «بروك فنتون» پروفسور زيست شناسى از دانشگاه اونتاريوى غربى: «هر خفاش نعل اسبى ماده در هر آبستنى تنها يك نوزاد به دنيا مى آورد. از طرفى خفاش هاى ماده هر ساله توليد مثل نمى كنند. اما از آنجا كه اين خفاش ها مى توانند تا ۳۰ سال عمر كنند بنابراين احتمال دارد ۵ نسل از ماده ها با خانواده هاى مشابهى از خفاش هاى ماده اى كه با يكديگر هيچ ارتباطى ندارند در زير يك سقف زندگى كنند.
خفاش هاى نعل اسبى ماده اى كه «روسيتر» بررسى كرد در ساختمانى متروكه در «وودچستر» واقع در جنوب غربى انگلستان زندگى مى كردند. از آنجا كه اين ساختمان نيمه كاره رها شده بود خفاش هاى ماده اين امكان را يافته بودند كه در آنجا مستقر شده و به بزرگ كردن نوزادان خود مشغول شوند. خفاشان نر، جداگانه و در غارى در نزديكى اين ساختمان متروكه زندگى مى كردند. ماده ها تنها در فصول جفت گيرى به اين غار رفته و با نر دلخواه خود جفت گيرى مى كردند. «روسيتر» و هم گروهى هايش بين سال هاى ۱۹۹۱ تا ۲۰۰۲ از اين خفاش ها نمونه بردارى كرده (نمونه بردارى از اين خفاش ها معمولاً با به دام انداختن آنها در تور صورت مى گرفت) و نمونه هايى از پوست بال اين خفاش ها را جمع آورى كردند. در آن زمان دانشمندان قادر بودند ۱۹ ژن مختلف را در يك گروه مشتمل بر ۴۵۲ خفاش كه شامل خفاش هاى مادر، نوزادان و پدران بودند، مورد تجزيه و تحليل قرار دهند. پژوهشگران پس از تجزيه و تحليل ژنتيكى نمونه هاى جمع آورى شده توانستند مادر ۳۷۱ خفاش و پدر ۲۳۲ خفاش را شناسايى كنند. پژوهشگران همچنين توانستند جفت هاى توليدمثل كننده را شناسايى كنند. مطالعات تكميلى نشان داد كه جفت گيرى خفاش هاى ماده با نرها به صورت تصادفى نبوده و ماده ها تنها با نرهاى ويژه اى جفت گيرى مى كنند. اين يافته ها دلالت بر اين مسئله دارد كه ماده ها و نوزادان دختر آنها در فصل جفت گيرى يك نر را انتخاب مى كنند و براى جفت گيرى هاى بعدى نيز به سمت او مى روند. به اعتقاد «روسيتر» خفاش ها در ديگر نقاط جهان بسيار كم مورد مطالعه و بررسى قرار گرفته اند و همين مسئله باعث شده كه اطلاعات ناچيزى در مورد رفتار جفت گيرى خفاش ها وجود داشته باشد؛ ممكن است خفاش هاى ديگر نيز عادات جفت گيرى مشابه با خفاش نعل اسبى بزرگ داشته باشند. «گرى مك كراكن» پروفسور بوم شناسى و زيست شناسى تكاملى دانشگاه تنسى نيز با اين عقيده موافق است. او مى گويد ممكن است خفاش هاى ديگر نيز به همين شيوه عمل كنند. اطلاعات ژنتيكى مربوط به خفاش نعل اسبى بزرگ بسيار زياد است. اما بررسى صورت گرفته تنها نوك يك قله يخى است. هنوز معلوم نشده است كه چرا و چگونه خفاش هاى ماده، نرهاى بالقوه خود را انتخاب مى كنند. هم «روسيتر» و هم «مك كراكن» معتقدند كه آنها اين كار را با كمك بوى خفاش نر انجام مى دهند. چرا كه نرها قلمرو اطراف خود را با مايع روغنى كه از گونه هايش خارج مى شود، علامت گذارى مى كند. «فنتون» معتقد است كه بررسى صورت گرفته توسط «روسيتر» بسيار مهم است چرا كه مدت زمان زيادى صرف آن شده و از طرفى اطلاعات ژنتيكى به دست آمده در اين زمينه نيز بسيار زياد است. علاوه بر اين او موافق است كه اين مطالعه اطلاعات زيادى در مورد رفتارهاى جفت گيرى خفاش ها به دست نمى دهد. وى مى گويد: «به عنوان مثال ما نمى دانيم كه آيا در غار خفاش ماده با نرهاى مختلفى آميزش مى كند يا خير؟» «روسيتر» از دوربينى براى زير نظر قرار دادن ماده ها در درون ساختمان متروكه استفاده مى كند اما او تاكنون موفق نشده است از وسيله اى براى مشاهده جفت گيرى واقعى خفاش ها درون غار استفاده كند. اما او به وفادار بودن به همسر در خفاش ها معتقد است زيرا مى گويد كه من و همكارانم مى ديديم كه خفاش هاى ماده هر سال به همان مكان جفت گيرى سال قبل خود باز مى گشتند. علاوه بر اين مايع منى خفاش هاى نر پس از جفت گيرى منعقد شده و پلاكى را در دهانه واژن خفاش هاى ماده تشكيل مى دهد. اين پلاك تا زمان آبستنى خفاش ماده باقى مانده و از جفت گيرى احتمالى ماده با نرهاى ديگر جلوگيرى مى كند.
NationalGeographic.com,sep.2005

تاريخچه فيزيک

تعريف
فیزیک از واژه یونانی physikos به معنی « طبیعی» و physis به معنی « طبیعت» گرفته شده است. پس فیزیک علم طبیعت است به عبارتی در عرصه علم پدیده های طبیعی را بررسی می کند.

علم فیزیک
علم فیزیک رفتار و اثر متقابل ماده و نیرو را مطالعه می کند.مفاهیم بنیادی پدیده های طبیعی تحت عنوان قوانین فیزیک مطرح می شوند.این قوانین به توسط علوم ریاضی فرمول بندی می شوند به طوریکه قوانین فیزیک و روابط ریاضی با هم در توافق بوده و مکمل هم هستند.و دو تایی قادرند کلیه پدیده های فیزیکی را توصیف نمایند.
ادامه مطلب را در بخش مقالات کانون دانش بخوانيد: